گروه انتشاراتی ققنوس

درآمدی بر زیبایی شناسی - درآمدی بر"فلسفه هنرها"-روزنامه ایران

نویسنده:
تاریخ: 11/اسفند/1384

روزنامه ایران

«زیبایى» همیشه جذاب و لذت بخش است و «هنر» هم به واسطه همین ویژگى زیبایى اش همیشه قابل «ارزش» بوده است. این زیبایى ساده هنر، در مقام توصیف بسیار سخت رخ مى نمایاند. تئوریسین هاى فلسفه هنر، «هنر» را همچون درى توصیف مى کنند که در درون پوسته سخت صدف تعریف جاى گرفته است.
حال که پرده برداشتن از ماهیت هنر به این دشوارى است مى توان اینگونه به معنایش نزدیک شد که پرسید پس «ارزش هنر به چیست؟»
فلسفه هنر وزیبایى شناسى فلسفى براى این پرسش، پاسخهاى متعددى در آستین دارد. برخى فلاسفه و نظریه پردازان هنر سعى کردند با توسل به نظریه «لذت گرایى زیبایى شناسانه» (aesthetic hedonism) درمقام پاسخ به این پرسش برآیند. فیلسوفانى چون هیوم، جان استوارت میل، کانت وحتى شاید گادامر را بتوان در این طیف قرار داد. اینان ارزش هنر را «لذتى» که از آن حاصل مى شود، مى دانند. (اما اگر به واقع چنین بود آیا امکان داشت به هنر آن ارج وقدر والایى بخشیده شود که معمولاً برایش قائل مى شوند؟!)
چنین معیارى براى ارزش گذارى هنر، منتقدان بسیارى دارد و از دل استدلالهاى همین منتقدان نظریه «لذت گرایى زیبایى شناسانه» ، چارچوب نظرى دیگرى فراهم آمد که «بیانگرایى زیبایى شناسانه» (aesthetic expressivism) خوانده شد و نویسندگان و نظریه پردازانى چون تولستوى و بندتوکروچه زیر پرچم آن ایستادند.
ادعا و استدلال این طیف و دسته همان چیزى است که به کرات شنیده ایم که آنچه در هنر اهمیت دارد «احساس» است. البته برانگیختن احساس یکى از طرقى است که هنر مى تواند به مخاطبانش «لذت» ببخشد ولى ادعاى اصحاب «بیانگرایى زیبایى شناسانه» چیزى بیش از این است و آن این که «محتواى هنر احساس است» .
اما این نظر باز منتقدان بسیارى دارد که بر این باور هستند که لذت، زیبایى، انگیزش احساس همگى ربط وثیقى به هنر و تجربه ما از آن دارد و جملگى واجد ارزش چشمگیرى هستند با این حال استناد به هیچ یک از آنها ارزش هنر در خالص ترین شکلش را آنطور که شایسته و بسنده است تبیین نمى کند. و اینچنین برخى فلاسفه هنر به رأى و نظر سومى رهنمون شدند که «شناخت گرایى زیبایى شناسانه» (aesthetic cognitivism) نامیده مى شود و بر این ایده انگشت مى گذارند که هنر به عنوان اینکه یکى از منابع «فهم» است ارزش دارد و ارزش هنر به دلیل چیزى است که از آن فرا مى گیریم. از میان فلاسفه هنر امروز، نامدارترین نماینده این باور نلسن گودمن، فیلسوف آمریکایى است. اودر کتاب خود تحت عنوان «راه هاى ساختن جهان» مى گوید: «هنرها را باید به اندازه علوم به مثابه شیوه هاى کشف، خلق و بسط معرفت به معناى کلى پیشرفت «فهم» جدى گرفت».
گوردن گراهام مؤلف کتاب حاضر، خود نیز از مدافعان نظریه «شناخت گرایى زیبایى شناسانه» است و در کتاب «فلسفه هنرها» این نظریه را موفق تر از سایر رقبایش - یعنى لذت گرایى زیبایى شناسانه و بیانگرایى زیبایى شناسانه - معرفى مى کند و تأکید دارد که اگرچه ما از هنرها لذت مى بریم و آنها را زیبا مى یابیم و ما را تحت تأثیر خود قرار مى دهند، اما این خصوصیات به تنهایى نمى توانند دلیل ارزش هنر در ناب ترین صورت آن باشند. ولیکن این رأى که ما در هنر فهمى از تجربه انسانى حاصل مى کنیم قادر است ارزش هنر را تبیین کند: «درست است که میان هنر از یک طرف و علم یا تاریخ از طرف دیگر تفاوت هاى آشکارى است، اما هنر را هم مى توان به اندازه علم یا تاریخ داراى سهم چشمگیرى در فهم انسانى دانست».
در این کتاب، سیر توضیح و شکافتن این اندیشه و مقایسه آن با دو نظریه دیگر (لذت گرایى و بیان گرایى)، سرفصل اول را به خود اختصاص داده است و پس از آن به موسیقى، نقاشى، فیلم، شعر ، ادبیات داستانى و معمارى به شکلى مبسوط تر نظر شده است که در خلال آن مؤلف خواننده را با کثیرى از مسائل رایج در فلسفه هنر مواجه مى کند.
عینیت داورى زیبایى شناسانه ونقش و قصد ونیت هنرمند در تعیین معنا و ارزشهاى اثر هنرى که این کار در بستر بررسى ارزشگذارى زیبایى شناسانه طبیعت صورت مى گیرد، سرفصل دیگرى از کتاب را به خود اختصاص داده است.
چنین محتوا و مضمونى در ۹ فصل تدوین و تنظیم شده است؛ ۱- هنر و لذت ۲- هنر واحساس ۳- هنر و فهم ۴- موسیقى و معنا ۵- از نقاشى تا فیلم ۶ - شعر وبازگویى ۷ - معمارى به مثابه هنر ۸ - ارزشگذارى وزیبایى شناسى طبیعت ۹ - نظریه هاى هنر.
قطعاً دریک کتابى با حجم ۴۰۰ صفحه اى نمى توان یکایک موضوعات فلسفه هنر را بررسى کرد. اما مؤلف سعى کرده خطوط بسیار کلى نظریه هاى رایج در باب هنر ونحوه به کار بردن این نظریه ها در مورد قالب هاى مشخص هنرى را ترسیم کند.
بخش اعظم کتاب بر این فرض مبتنى است که فلاسفه هنر به جاى کوشش براى به دست دادن تعریف هنر بهتر است ارزش هنر را مورد مداقه قرار دهند.
دغدغه اصلى مؤلف در این اثر در وهله اول برانگیختن ذهن و علاقه نوآوران و نوآموزانى است که هم پذیراى استدلال فلسفى هستند و هم به هنر علاقه مندند. کتاب قصد دارد ربط و مناسبت فلسفه هنر و زیبایى شناسى رابا علایق و مشغله هاى آن دسته از افرادى که به ارزیابى و بررسى آثار هنرى از هر نوعى سروکار دارند، آفتابى کند.
به همین اعتبار، این اثر با اینکه کتابى دانشگاهى است ولى خوانندگان عام وعلاقه مند به مطالعات زیبایى شناسانه را هم مخاطب قرار مى دهد.

اطلاعات این کتاب

نام کتاب: فلسفه هنرها
نویسنده: گوردن گریم
مترجم: مسعود علیا
مجموعه:
قیمت: 240000 ريال
شابک: 978-600-278-204-5
سال چاپ: 1394
نوبت چاپ: 5
نوع جلد: شو میز
قطع کتاب: رقعي
تعداد صفحات: 408
وزن کتاب: 0
توضیحات کتاب:ويراست جديد
((فلسفه هنرها)) درزمره جامع ترین وخواندنی ترین آثاری است که درسال های اخیر درباب فلسفه هنروزیبایی شناسی منتشر شده است. این اثر ، که جایگاه کتابی درسی رایافته، برای نوآموزان فلسفه هنروزیبایی شناسی راهگشاست ودرعین حال به مباحث تخصصی جاری دراین زمینه هم نظر دارد. گوردن گراهام دراین کتاب فلسفه هنرهای خاص- موسیقی،معماری،نقاشی،ادبیات و...... رابرسی می کند ونظریه های متفکرانی همچون هیوم، کانت، گادامر، کالینگوود، دریدا، هگل و کروچه رابه بحث می گذارد. علاقه مندان،دانشجویان وپژوهشگران فلسفه وهنر هر کدام می توانند بهره خویش رااز این کتاب بر گیرند.

کتاب های مرتبط با این کتاب