1 عنوان کتاب
**یوسف زیدان** (زادهٔ ۳۰ ژوئن ۱۹۵۸) نویسنده، رماننویس، روزنامهنگار و پژوهشگر مصری است که بخش مهمی از فعالیت علمی و ادبی خود را به **فلسفه و تصوف اسلامی، تاریخ پزشکی در جهان اسلام و میراث فکری و علمی تمدن اسلامی** اختصاص داده است. او همچنین مدتی به عنوان مشاور در کتابخانهٔ اسکندریه فعالیت کرده است. زیدان در سوهاج مصر به دنیا آمد و در کودکی به همراه پدربزرگش به اسکندریه رفت و در همان شهر بزرگ شد و تحصیل کرد. او در دانشگاه اسکندریه در رشتهٔ فلسفه تحصیل کرد و در مقطع دکتری، پژوهش خود را بر **تصوف و مبانی فلسفی آن** متمرکز کرد. رسالهٔ دکتری او به مطالعه و تصحیح آثار منظوم **عبدالقادر گیلانی** اختصاص داشت. یکی از حوزههای اصلی پژوهش زیدان، **تصوف اسلامی** است. او در مطالعات خود تنها به جنبههای عرفانی و باطنی تصوف بسنده نمیکند، بلکه به مبانی فلسفی آن توجه ویژهای دارد. پژوهشهای او دربارهٔ اندیشهٔ **ابن عربی** و **عبدالکریم جیلی**، از مهمترین چهرههای تصوف فلسفی، جایگاه ویژهای در کارنامهٔ علمی او دارد و آثارش دربارهٔ جیلی از پژوهشهای معتبر در این زمینه دانسته شدهاند. زیدان در حوزهٔ **فلسفهٔ اسلامی** نیز تلاش کرده است مسیرهایی از اندیشهٔ فلسفی اسلامی را بررسی کند که به باور او الزاماً از فلسفهٔ هلنیستی سرچشمه نگرفتهاند. یکی از نمونههای مهم در این زمینه، پژوهش او دربارهٔ **«حی بن یقظان»** و روایتها و تفسیرهای مختلف این اثر در آثار متفکرانی همچون ابنسینا، ابنطفیل، سهروردی و ابننفیس است. او با تصحیح و بررسی این متون، به دنبال روشن کردن پیوندهای درونی و مستقل سنتهای فلسفی در جهان اسلام بوده است. حوزهٔ مهم دیگر فعالیت علمی او، **تاریخ پزشکی اسلامی** است. مطالعات زیدان در این زمینه به پزشکی، ریاضیات، نجوم و شیمی نیز گسترش مییابد. او بهویژه به آثار پزشکی یونانی و نحوهٔ انتقال، ترجمه و تفسیر آنها در جهان اسلام توجه داشته و در پژوهشهای خود به متون مربوط به **بقراط و جالینوس** پرداخته است. همچنین تحقیقات گستردهای دربارهٔ **ابننفیس** انجام داده و در تصحیح و انتشار اثر پزشکی بزرگ او، *الشامل فی الصناعة الطبیة*، نقش داشته است. با وجود این پیشینهٔ دانشگاهی و پژوهشی، زیدان تنها یک محقق و نویسندهٔ آثار علمی نیست و در ادبیات داستانی نیز چهرهای شناختهشده به شمار میرود. او در رمانهای تاریخی خود از دانش گستردهاش دربارهٔ تاریخ، ادیان، فلسفه و فرهنگ اسلامی بهره میگیرد و شخصیتها و دورههای تاریخی را در قالب داستان بازآفرینی میکند. رمان **«عزازیل»** از مشهورترین آثار اوست. این رمان با روایت زندگی یک راهب مسیحی در قرن پنجم میلادی، فضایی آکنده از کشمکشهای دینی، فلسفی و سیاسی جهان مسیحیت شرقی را بازسازی میکند. زیدان در این اثر از مجموعهای از طومارهای فرضی بهره میگیرد که گویی به زبان سریانی نوشته شدهاند و سپس به عربی ترجمه شدهاند. «عزازیل» در سال ۲۰۰۹ برندهٔ **جایزهٔ بوکر عربی** شد و ترجمهٔ انگلیسی آن نیز در سال ۲۰۱۲ جایزهٔ آنوبی برای بهترین رمان ترجمهشده را دریافت کرد. او در رمان **«شیخ در محبس»** نیز به زندگی **ابنسینا** پرداخته و از خلال داستان، بخشی از فضای فکری، سیاسی و اجتماعی روزگار او را بازسازی کرده است. این رمان در سیونهمین دورهٔ جایزهٔ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران نیز برگزیده شد. در مجموع، یوسف زیدان نویسندهای است که **مرز میان پژوهش دانشگاهی و ادبیات داستانی** را به شکلی برجسته در آثار خود درهم میآمیزد. شناخت او از تصوف، فلسفه، تاریخ علم و پزشکی در جهان اسلام، پشتوانهٔ رمانهایی است که در آنها تاریخ نه صرفاً به شکل مجموعهای از وقایع، بلکه به عنوان عرصهای برای طرح پرسشهایی دربارهٔ دین، قدرت، حقیقت، ایمان و انسان بازسازی میشود. از همین رو، آثار زیدان را میتوان در نقطهٔ تلاقی **ادبیات، تاریخ و اندیشهٔ اسلامی** بررسی کرد.
