گروه انتشاراتی ققنوس

سفرنامه بودریار - نفدی بر کتاب "آمریکا"

نویسنده: محمد ضیمران
تاریخ: 17/اسفند/1384
روزنامه اعتمادملی
علی‌رغم‌ گزاره‌های‌ پرطمطراق‌ و بسیار شیک‌ و به‌ قول‌ ظاهرا شیرین‌ پیام‌ بودریار در این‌ اثر را این‌گونه‌ می‌توان‌ رمزگشایی‌ و تلخیص کرد. این‌ سفرنامه‌ دست‌آخر به‌ یک‌ سلسله‌ نتیجه‌گیری‌ راجع‌ به‌ وضع‌ و تقدیر تمدن‌ مدرن‌ دست‌ می‌زند.
بدین‌ معنا که‌ زیباشناسی‌، فرهنگ‌ و تمدن‌ اروپایی‌ قادر نخواهد بود با وجود گسترش‌ سلطه‌ جهانشمول‌ فرهنگی‌ آمریکا دوام‌ بیاورد. آمریکا به‌ عنوان‌ سرزمینی‌ فاقد تاریخ‌ و لاجرم‌ بدون‌ فرهنگ‌، برهوتی‌ بیش‌ نیست‌. افسوس‌ که‌ ساکنان‌ این‌ دیار به‌ درک‌ این‌ بحران‌ نائل‌ نشده‌اند. اما به‌ اشتباه‌ تصور می‌کنند که‌ پیشاهنگ‌ ایجاد تمدنی‌ جدیدند غافل‌ از اینکه‌ با شتاب‌ بسوی‌ وجهی‌ حالت‌ بدوی‌ پیش‌ می‌روند و این‌ حقیقت‌ را در پس‌ نقاب‌ توهمی‌ از خود برتربینی‌ پنهان‌ کرده‌اند. از این‌ روست‌ که‌ در برهوت‌ زمان‌ غرق‌ شده‌اند. تنها فکر می‌کنند فردا - اولین‌ روز در بقیه‌ زندگی‌ آنها محسوب‌ می‌شود. در حقیقت‌ محو گذشته‌ و تاریخ‌ مفهوم‌ پست‌ مدرن‌ را در این‌ سرزمین‌ قوام‌ می‌بخشد. در اینجاست‌ که‌ پایان‌ فرهنگ‌ اروپایی‌ در واقع‌ در پیشانی‌ این‌ برهوت‌ حک‌ شده‌ است‌. زیرا که‌ اروپا هر روز که‌ می‌گذرد بیشتر به‌ آینه‌ زندگی‌ آمریکایی‌ شبیه‌ می‌شود. پی‌آمد این‌ فرایند چیزی‌ جز انهدام‌ میراثی‌ بزرگ‌ که‌ در مقابل‌ امواج‌ خروشان‌ زندگی‌ پست‌مدرن‌ آمریکایی‌ قادر به‌ مقاومت‌ نیست‌ نخواهد بود. بودریار به‌ عنوان‌ فعال‌ سیاسی‌ دهه‌ شصت‌ فرانسه‌ جان‌کندی‌ را قهرمان‌ عقلیتی‌ سیاسی‌ معرفی‌ می‌کند که‌ با قتل‌ او خردورزی‌ و عقلیت‌ نیز از این‌ دیار رخت‌ بربسته‌ و چون‌ قاتل‌ این‌ فاجعه‌ معلوم‌ نشده‌ و تعیین‌ کیفر برای‌ کسی‌ که‌ مرتکب‌ این‌ جنایت‌ نشده‌ امکان‌پذیر نیست‌ لذا امیدی‌ به‌ آینده‌ این‌ سرزمین‌ وجود ندارد. زیرا که‌ فلسفه‌ نوین‌ کندی‌ مرده‌ است‌. آمریکا کشوری‌ است‌ فاقد امید. او رونالد ریگان‌ رئیس‌جمهور دهه‌ هشتاد آمریکا را مسوول‌ وضعیت‌ فاجعه‌بار این‌ دیار می‌شناسد. اوست‌ که‌ آمریکاییان‌ را در برهوت‌ توهم‌ سرگردان‌ و حیران‌ رها کرده‌ است‌.
تصویری‌ که‌ بودریار از آمریکا ترسیم‌ کرده‌ تجسمی‌ است‌ فاقد پویایی‌ روح‌. او آمریکا را سرزمین‌ عروسک‌های‌ کوکی‌ رها شده‌ در برهوتی‌ خشک‌ و لم‌یزرع‌ تلقی‌ کرده‌ که‌ امیدی‌ به‌ نجات‌ آنها نیست‌. تحلیل‌ او ریشه‌ در نگاه‌ روشنفکر رادیکال‌ دهه‌ شصت‌ دارد که‌ از تحولات‌ فرهنگی‌، تکنولوژی‌ و اجتماعی‌ - فرهنگی‌ غافل‌ است‌. او در این‌ سفرنامه‌ برخلاف‌ سلف‌ خویش‌ الکسی‌ دوتاکویل‌ با هیچ‌کس‌ ارتباط‌ برقرار نکرده‌. گویی‌ به‌ شهر مردگان‌ رفته‌ و یا به‌ تاریکخانه‌ سینما وارد شده‌ و تنها فیلمی‌ را از یک‌ سرزمین‌ دیده‌ است‌.
پیش‌زمینه‌ مطالعاتی‌ او در مورد آمریکا تنها کتاب‌ الکسی‌ دوتاکویل‌ و فیلم‌های‌ وسترن‌ هالیوودی‌ است‌. او آمده‌ است‌ تا پیش‌انگاره‌های‌ ذهنی‌ خویش‌ را در مشاهده‌ای‌ میدانی‌ مستند سازد. بدیهی‌ است‌ که‌ بکارگیری‌ روش‌ تحقیق‌ نشانه‌ شناختی‌ و نیز استعاره‌های‌ بی‌بنیاد پژوهنده‌ را به‌ درک‌ و دریافت‌ عمیق‌ فرهنگ‌ و جامعه‌ای‌ بس‌ پیچیده‌ و چند لایه‌ قادر نخواهد نمود.
بودریار تمثیل‌ بیابان‌ و برهوت‌ را به‌ عنوان‌ عرصه‌ از خود بیگانگی‌، تنهایی‌، استیصال‌ و رانش‌های‌ ناشناخته‌ اما خطرناک‌ که‌ تجسم‌ نموده‌ و این‌ تمثیل‌ را ده‌ها بار در توجیه‌ فرضیه‌ خویش‌ بکار برده‌ است‌ و راه‌ شناخت‌ این‌ بیابان‌ را در اختیار داشتن‌ اتومبیل‌ و حرکت‌ بسوی‌ نقاط‌ مختلف‌ این‌ دیار در قالب‌ جامعه‌شناسی‌ رفتارها دانسته‌ است‌.
گفتنی‌ است‌ که‌ تبعیدیان‌ آلمانی‌ مکتب‌ فرانکفورت‌ وقتی‌ از چنگال‌ نازیسم‌ هیتلری‌ گریخته‌ و در آمریکا در نیویورک‌ مستقر شدند هر یک‌ در برخورد با فرهنگ‌ میزبان‌ رفته‌رفته‌ نظریه‌ »صنعت‌ فرهنگ‌« را در تبیین‌ شرایط‌ حاکم‌ بر جامعه‌ آمریکایی‌ تدوین‌ کردند. آدورنو، هورکهایمر و مارکوزه‌ قطب‌هایی‌ وجود اجتماعی‌ را در آمریکا محصول‌ گسترش‌ عقلیت‌ سرمایه‌داری‌ معرفی‌ کردند. آنها جملگی‌ انگاره‌های‌ زیباشناسی‌ اروپا را  در تحلیل‌ وضعیت‌ اجتماعی‌ - فرهنگی‌ آمریکا بکار گرفتند و راه‌ رهایی‌ از دست‌ورزی‌های‌ فرهنگ‌ توده‌ای‌ آمریکایی‌ توسط‌ سرمایه‌داران‌ را در گوهر هنر جست‌وجو کردند. به‌ زعم‌ آنها آگاهی‌ هنری‌ و زیبایی‌ شناسانه‌ شهروندان‌ آمریکا را نسبت‌ به‌ سرکوب‌ و ستمی‌ که‌ در شرایط‌ سیاسی‌ - اقتصادی‌ آمریکا وجود دارد هشیار خواهد نمود. آنها به‌ تدریج‌ نقدی‌ اروپا محور را در شناخت‌ فرهنگ‌ میزبان‌ تدوین‌ کردند و مصرف‌ بی‌رویه‌ حاکم‌ بر زندگی‌ کارگران‌ آمریکایی‌ را مشکل‌ اصلی‌ آنها شناخته‌، کوشیدند با نقد مصرف‌گرایی‌ تحمیلی‌ و ناشی‌ از تبلیغات‌ رسانه‌ای‌، فرودستان‌ را به‌ حقوق‌ خویش‌ واقف‌ نمایند.
اینها تحلیل‌ قدرت‌ حاکم‌ را در سایه‌ ناهشیاری‌ توده‌ها تبیین‌ نمودند. آدورنو و مارکوزه‌ در تحلیل‌ نهایی‌ نظریه‌ آلت‌ دست‌ قرار گرفتن‌ ستمدیدگان‌ را واقعیت‌ سرمایه‌سالاری‌ آمریکا قلمداد کردند و هوشیاری‌ فرهنگی‌ را راه‌ چالش‌ با آن‌ معرفی‌ نمودند. آنها با احتیاط‌ بیشتری‌ کل‌ فرهنگ‌ این‌ سرزمین‌ را در داخل‌ یک‌ انگاره‌ کلیت‌گرا قرار دادند. بلکه‌ انگاره‌ پژوهشی‌ آنها محورهای‌ چندبعدی‌ را دنبال‌ می‌کرد. آنها با دقت‌ بیشتری‌ جامعه‌ و فرهنگ‌ آمریکایی‌ را تحلیل‌ کرده‌اند. افزون‌ بر این‌ پژوهندگان‌ مکتب‌ فرانکفورت‌ مدت‌ها در آمریکا زندگی‌ کردند و پس‌ از بررسی‌های‌ دامنه‌دار به‌ نگارش‌ نظریه‌ خود دست‌ زدند.
بودریار نیز چون‌ هورکهایمر و آدورنو رسانه‌های‌ گروهی‌ را وسیله‌ آلت‌ دست‌ قراردادن‌ توده‌ها تلقی‌ نموده‌ اما او برخلاف‌ اندیشمندان‌ مکتب‌ فرانکفورت‌ شرایط‌ و زمینه‌های‌ تاریخی‌ نظام‌ مبادلات‌ نمادین‌ را نادیده‌ می‌انگارد. او بطور کلی‌ واقعیت‌ را در قربانگاه‌ فرا واقعیت‌ مجازی‌ ذبح‌ نموده‌ و به‌ طور کلی‌ اندیشه‌های‌ خویش‌ را در پس‌ نقاب‌ وانموده‌ها و واقعیات‌ مجازی‌ پنهان‌ می‌کند و لذا امکان‌ برخورد با رویدادهای‌ واقعی‌ را از خود سلب‌ می‌کند. نزد بودریار وانمودها و واقعیت‌های‌ مجازی‌ اسباب‌بازی‌ برای‌ طرح‌ راهبردهای‌ پست‌مدرن‌ بر ساخته‌ خویش‌ است‌.
برخلاف‌ اعضای‌ مکتب‌ فرانکفورت‌ که‌ با سنتی‌ متفاوت‌ به‌ آمریکا مهاجرت‌ کردند و در عرصه‌ فرهنگی‌ بیگانه‌ به‌ آهنگ‌ خاص‌ آن‌ سرزمین‌ رقصیدند، بودریار برعکس‌ بر روی‌ صندلی‌ دانشگاهی‌ خویش‌ کوشید تا قالب‌های‌ فکری‌ خود را به‌ مصادیق‌ عینی‌ تزئین‌ نماید. او در این‌ راستا تنوع‌ و کثرت‌ راهبردها و عملکردها را نادیده‌ انگاشت‌ و در فاصله‌ای‌ دور از محیط‌ مورد پژوهش‌ خود را صرفا تماشاگر صحنه‌ سینمای‌ فرهنگی‌ آمریکا قرار دارد.

اطلاعات این کتاب

نام کتاب: آمریکا
نویسنده: ژان بودریار
مجموعه:
قیمت: 95000 ريال
شابک: 978-964-311-602-6
سال چاپ: 1395
نوبت چاپ: 5
نوع جلد: شو میز
قطع کتاب: رقعي
تعداد صفحات: 160
وزن کتاب: 0
توضیحات کتاب:بودریار از جمله فیلسوفانى به شمار مى‏آید که در حیطه آنچه پست‏مدرنیسم مى‏خوانند آثار مشهورى نوشته و ازنمایندگان اصلى این جنبش فکرى به شمار مى‏رود. در این کتاب، که به قولى آسان‏فهم‏ترین و برانگیزاننده‏ترین اثربودریار است، این فیلسوف فرانسوى از منظرى خاص به مظاهر گوناگون سرزمین و فرهنگ آمریکا مى‏نگرد و حاصل‏مشاهدات و تأملات خود را در قالبى بدیع و خاص عرضه مى‏دارد. کتاب «آمریکا» در 160 صفحه وبا قیمت 1500 تومان راهی بازار نشر شد.

کتاب های مرتبط با این کتاب