گروه انتشاراتی ققنوس

ساده و عامیانه نقدی برکتاب "آسیدکاظم"

نویسنده: مهدی نصیری
تاریخ: 14/شهریور/1384

روزنامه قدس

"آسیدکاظم" عنوان کتابی است که به تازگی توسط انتشارات ققنوس به چاپ رسیده و شامل مقدمه ای درباره "ترنا" ست که "محمود استاد محمد"- نویسنده- آن را به عنوان یکی از شیوه های نمایش ایرانی در ادامه مراسم "میرنوروزی" و "کوسه برنشین" معرفی می کند؛ به علاوه سه نمایشنامه "آسیدکاظم" که در سال 1350 در خانه نمایش بر روی صحنه رفته است، "شب بیست و یکم" و "سپنج رنج و شکنج" که به قلم خود استاد محمد نوشته شده اند و همچنین یادداشتی از ناصر ایرانی که سال 1351 با عنوان "عیب ها و هنرهای آسیدکاظم" در مجله نگین به چاپ رسیده است. 
"آسیدکاظم" یکی از مهمترین آثار نمایشی دهه پنجاه ایران است که ویژگی بارز آن، علاوه بر زبانی که دارد، تکیه بر شیوه های نمایش ایرانی است. نمایش قهوه خانه ای "آسیدکاظم" با محوریت مراسم "ترنا" پرداخت شده و در واقع این مراسم ساختار داستانی نمایشنامه را به یک پایان بندی کاملاً نمایشی و منطبق بر شیوه نمایشهای ایرانی استوار می سازد. 
"آسیدکاظم" نمایشنامه ای مربوط به جامعه ایرانی دهه هفتاد است؛ با همه علقه های ارزشی و اعتقادی و هنجارها و ناهنجارهای اجتماعی و اخلاقی زمانه خودش، چارچوب روایی نمایشنامه، بر محور یک شخصیت قوی به نام سیدکاظم استوار است که به دلایلی هشت سال در زندان بوده و امشب (زمان نمایش) قرار است دوباره به شهر و محله اش برگردد. داستان تا لحظه ورود آسیدکاظم به قهوه خانه ( که محور مکانی نمایش است) با چالش آفرینی در میان دوستداران و بدخواهان و بدگویان سیدکاظم پیش می رود و با آمدن و حضور قهرمان در قهوه خانه، به پایان می رسد. شخصیتهای نمایش استاد محمد همه به تیپ شدن گرایش دارند و در مجموع هم دو قطب غالب در میانشان وجود دارد که کارکرد و دسته بندی شان منجر به ایجاد تعلیق و افزایش کشمکش در داستان می شود. 
دومین نمایش این کتاب "شب بیست و یکم" است که باز هم فضایی مشابه همان فضای نمایشنامه نخست را دارد. 
در این نمایشنامه که در یک اتاق در خانه امید اسعدخان اتفاق می افتد، فریدون و فرخ، پسرهای معتاد صاحبخانه، برای ترک اعتیاد در اتاقی که صحنه مرکزی نمایش هم هست، محبوس شده اند. تمام زمان نمایشنامه تا رسیدن به نقطه اوج پایانی، در راستای تحلیل روان شناسانه شخصیت فرخ و فریدون پرداخت شده است و علاوه بر همه آنچه درباره اعتیاد این دو شخصیت وجود داشته، نتیجه تراژیک نمایش یک پایان بندی تلخ و در عین حال تکان دهنده است. آنجا که فرخ و فریدون در اوج نیاز به هروئین به زور سعی می کنند بسته هروئین را که فروشنده به برادر کوچکشان (فرهاد) خورانده، بیرون بیاورند و موفق نمی شوند، هیچ پایانی به این زیبایی نمی توانست تنفر و زشتی اعتیاد و انسان مستحیل در زندان این واژه مهلک را بر روی صحنه نمایش بنمایاند. 
بخش سوم کتاب با نام "سپنج رنج و شکنج" شامل سه نمایشنامه همراه است و به قول استاد محمد سه چهره از هستی را ترسیم می کند. پرداخت نمایشنامه ها با ساختار متعارف نمایشنامه های ایرانی و آثار خود استاد محمد متفاوت است. به ویژه اپیزود دوم آن که کاملاً مبتنی بر روایت نوشته شده است و سومی که ساختاری پیوسته و اپیزودیک دارد. این بخش از نمایشنامه های کتاب را می توان در قالب اجراهای کارگاهی به عنوان یک الگو و نمونه مناسب مورد استفاده قرار داد. 
٭٭٭ 
یکی از ویژگیهای مهم آثار نمایش محور استاد محمد که نمونه هایی از آن را در دو نمایشنامه نخست و دوم این کتاب می توان به راحتی تشخیص داد، زبان ساده و عامیانه ای است که بر اساس فضا و شخصیتهای نمایش انتخاب کرده است. واژه ها و کلماتی که از زبان شخصیتهای نمایشنامه بیان می شوند، کاملاً برخاسته از زبان عامیانه حاشیه نشینهای دهه 50 و 60 تهران است که در پرداخت شخصیت و جان بخشیدن به فضای نمایش، تأثیر زیادی دارد. 
یا مثلاً آگاهی کامل به زبان و لحن متداول میان معتادها و اشراف و واژه هایی که به کار می برند: 
- فریدون: "توفیر دوا داشتیم؟ یعنی دوای من لابراتواری بود و دوای تو بادیه ای؟ 
 

 

 

اطلاعات این کتاب

نام کتاب: آسید کاظم و دونمایشنامه دیگر
مترجم: ندارد
مجموعه:
قیمت: 90000 ريال
شابک: 964-311-422-8
سال چاپ: 1393
نوبت چاپ: 2
نوع جلد: شوميز
قطع کتاب:
تعداد صفحات: 190
وزن کتاب: 0
توضیحات کتاب:از دوران‌ باستان‌ تا عصر معاصر، بر فرهنگ‌ نمایشیِ این‌ مرز و بوم‌ چه‌ گذشته‌ است‌؟ کین‌ ایرج‌ و سوگ‌ سیاوش‌، در مقام‌ دو آیین‌ باستانی‌، چگونه‌ چهار قرن‌ بعد از هجرت‌، به‌ وسیلة‌ دیالمه‌، از شهر بغداد سر درآوردند؟ چگونه‌ از سخنوری‌ (حیات‌ سخن‌ در قهوه‌خانه‌ها) به‌ شاه‌، وزیربازی‌ (حکومت‌ شلاق در قهوه‌خانه‌ها) رسیدیم‌؟ و آیین‌ میرنوروزی‌ چگونه‌ نسخ‌ شد، مسخ‌ شد، تبدیل‌ به‌ مضحکه‌های‌ کوسه‌ برنشین‌ و آتش‌افروز و غول‌ بیابانی‌ شد؟ نمایشنامة‌ آسید کاظم‌ در این‌ کتاب‌ با دو نمایشنامة‌ دیگر همراه‌ شده‌ است‌: «شب‌ بیست‌ و یکم‌» و «سپنج‌ رنج‌ و شکنج‌»، نمایشنامه‌هایی‌ که‌ پرسش‌ و پرسیدن‌ را از یاد رفته‌ نمی‌خواهند.

کتاب های مرتبط با این کتاب